Kategori Risale-i Nur Mütalaası Kategori

Ek Soru Soru

Kader ve Tercih Bilâ Müreccih

Tercih bila müreccih ne demektir? Bunun kaderle ne alakası var?

Cevap Cevap

Tercih bila müreccih, tercih ettirici bir sebeb olmadan tercih etmek demektir. Yani, insan tercih ederken, hür iradesiyle, onu tercihe zorlayan mûcib bir sebeb olmadan tercih eder.

İnsan iradesinin hür olması kaderle doğrudan alakalı bir meseledir. Kadere iman düşüncesi bizi cebir (cüzî irademizi inkâr) düşüncesine götürmemelidir. Kader var ama, biz de hür irademizle tercih ediyoruz. Yani kadere inanmamız gerektiği gibi, hür bir irade sahibi olduğumuza da inanmamız şarttır.

Kader Risalesi’ndeki geçtiği yer açısından orada neden girmiş derseniz? Biz şöyle anlıyoruz:
Hemen öncesinde anlatılan “bir şeyin ortaya çıkması için illet-i tâmme, yani Allah’ın dilemesi ve yaratması şarttır” mevzusu şu suali gerektirmiştir: “Öyleyse bizim irademizi ortaya çıkaran da Allah’dır. Öyleyse biz niye mes’ul olalım?” Buna önceki bahiste, “irademiz itibârî bir varlıktır. İtibârî bir varlık için Allah’ın yaratması gerekmez. İrademiz de yaratılmış değildir” manasına gelecek bir cevap verilmiştir.

Bu sefer şöyle bir sual akla gelmiştir: “Bir şey onu yaratan olmadan nasıl ortaya çıkabilir?” Bu suali soran kişi karıştırılabilen bir kaideyi söylüyor. O da “tereccuh bila müreccih muhaldir” diyecek yerde “tercih bila müreccih muhaldir” diyerek karıştırıyor.

Üstad Hazretleri de yeri gelmişken bu yaygın yanlışı düzeltiyor. Kelam ilminin kaidesi doğru ifadesiyle, “tereccuh bila müreccih muhaldir” cümlesidir. Yani irade sahibi bir tercih edici, yani Allah olmadan hiçbir şey tereccuh edemez, yani ortaya çıkamaz. Fakat bunun da bir istisnası vardır. O da insanın iradesidir. Çünkü o bir emr-i itibârîdir. Nesne olarak varlığı yoktur. Sadece zihinde ve ilimde vardır.

Tercih bila müreccih ise kelâmın asıl kasdettiği kaide değildir. Bu caizdir ve vakidir. Yani insanlar, zorlayan bir müreccih olmadan tercih etmektedirler.


 
Yorum Yap
Yorum Gönder
Gönder